Oligarchiyadda Lacagta Mobilka ee Soomaaliya

Hal-abuur aan tartan la socon wuxuu dhaawacaa maaliyadda xuduudaha ka gudubta.

Ku noqoshada Dhaqaalaha Dhabta ah - Toddobaadka 13aad ee MI’s 5 Minutes of Fame waxa uu dib ugu soo noqday meel aan si fiican u naqaan. Toddobaadyadii la soo dhaafay, waxaan si ballaaran uga qorayay siyaasadda Soomaaliya, taasina way ahayd lama huraan. Laakiin hadda, anigoo ku sugan meel ka aamusan oo ka nabdoon, islamarkaana mar kale ku dhex jira jawiga nololeed ee tacliinta, waxaan is arkayaa anigoo dib ugu soo noqonaya goobtii ugu qotada dheereyd ee cilmi-baaristaydu sannado badan ku dhisnayd. taas oo ah fintech, lacagta mobilka (MM), iyo ka mid noqoshada maaliyadeed (FI) ee Soomaaliya. Tani ma aha ka leexasho siyaasadda, balse waa dib ugu noqosho kaabeyaasha dhaqaale ee hoos yaalla. Arrimo yar ayaa sida dhaqdhaqaaqa lacagta, cidda leh marinada lacagtu ku socoto, iyo danaha ugu dambayn ka faa’iidaysta nidaamka uga iftiimin kara sida awooddu uga shaqeyso Soomaaliya maanta.

Sheekada Guusha

Nidaamyada lacagta mobilka ee Soomaaliya waxaa badanaa loo soo bandhigaa inay ka mid yihiin sheekooyinka guusha ee ugu cadcad dalka, taasna wax run ah way ku jirtaa. Xaalad ay bangiyadii rasmiga ahaa ahaayeen kuwo daciif ah, kala jajaban, isla markaana dadka badankoodu aanay heli karin, lacagta mobilku waxay siisay dadka caadiga ah hab wax ku ool ah oo ay ku kaydsadaan, ku diraan, kuna beddelaan qiime lacageed. Waxay si xawaare leh ugu xirtay qurbojoogta iyo ehelkooda iyo asxaabtooda ku sugan dalka. Waxay fududeysay ganacsiga maalinlaha ah waxayna ballaarisay ka qaybgalka dhaqaalaha. Waxay sidoo kale gacan ka geysatay abuurista dhaqan lacag-bixin dijitaal ah waqti ay dalal si ka wanaagsan loo maamulo badankood weli ku gaabinayeen arrintaas.

Qaab-dhismeedka Qarsoon

Laakiin sheekadaas guusha ahi aad bay u raaxo badan tahay. Gadaasha erayada hal-abuurka iyo ka mid noqoshada waxa yaalla xaqiiqo adag. Koox yar oo u eg oligarchy, oo salka ku haysa isgoyska shirkadaha isgaarsiinta iyo maaliyadda, ayaa maanta saameyn aan caadi ahayn ku leh lacag-bixinnada, isgaarsiinta, iyo guud ahaan wareegga qiimaha lacageed ee Soomaaliya. Shirkadahani si fudud uma dhisin oo keliya barnaamijyo faa’iido leh. Waxay dhiseen nidaam xiran oo qiime dijitaal ah oo doolar ku salaysan uu ku wareego iyaga oo gacanta ku haya. Waxa loo dabaaldegayo hal-abuur hoose ayaa marka si dhow loo eego sii u ekaanaya awood lacageed oo gaar loo leeyahay oo kore ka timaadda.

Xiriirka SWIFT

Arrintani waxay sii caddaanaysaa marka laga gudbo shaashadda taleefanka oo la eego dhuumaha qarsoon ee maaliyadda xuduudaha ka gudubta. Lacagta mobilka ee Soomaaliya waxay u muuqan kartaa mid degdeg ah oo isku filan, laakiin kama dul sabbaynayso nidaamka maaliyadeed ee caalamiga ah. Waxay weli si toos ah ama si dadban ugu xiran tahay marinnada xawaaladaha, bangiyada is-wada shaqeeya, iyo shabakadda fariimaha ee SWIFT. Kala duwanaanshahan waa muhiim, maxaa yeelay SWIFT lafteedu lacag ma dhaqaajiso. Waxay gudbisaa farriimo iyo tilmaamo u dhexeeya hay’adaha maaliyadeed. Lacagta dhabta ahi meel kale ayay martaa, iyada oo sii marta akoonno shisheeye, bangiyo dhexdhexaadiye ah, iyo xisaabaad hore loo maalgeliyey. Si fudud marka loo dhigo, mucjisada lacagta mobilka ee Soomaaliya waxay ku tiirsan tahay laba lakab oo aad u kala duwan — mid gudaha ah oo degdeg ah oo xiran, kuna hoos jira milkiilayaasha gaar ah ee barnaamijyada, iyo mid caalami ah oo gaabis badan, nugul, kuna tiirsan bangiyada is-wada shaqeeya.

Maxaa Isbeddel u Baahan

Tani macnaheedu ma aha in lacagta mobilka ee Soomaaliya ay fashil tahay. Caksigeeda, waa mid ka mid ah hal-abuurka maaliyadeed ee ugu muhiimsan ee dalka ka soo baxay. Qodobku waa in hal-abuur keliya aanu ku filnayn. Nidaam wuxuu noqon karaa mid hufan haddana xaddidan, wuxuu noqon karaa mid faa’iido leh haddana aad u urursan. Haddii kooxaha waaweyn ee isgaarsiinta iyo maaliyaddu runtii isu arkaan halyeeyo qaran, waa inay sidaas u dhaqmaan. Waxay taageeri karaan nidaam tartan badan halkii ay difaaci lahaayeen mid xiran. Waxay fududeyn karaan marin caddaalad badan oo ay helaan ciyaartoyda yaryar, shirkadaha fintech-ka, iyo hal-abuurayaal madaxbannaan.

Imtixaanka Dhabta ah

Arrinta dhexe ma aha in lacagta mobilka Soomaaliyeed ay dalka beddeshay iyo in kale. Arrintaas way caddahay inay beddeshay. Arrinta dhabta ahi waa in isbeddelkaas uu ku sii xirnaanayo qaab monopolistic ah iyo in kale, mise uu noqon karo aasaaska wax ka ballaaran, ka caddaalad badan, kana waara. Soomaaliya uma baahna hal-abuur ka yar. Waxay u baahan tahay hal-abuur intan ka badan, oo si ballaaran u fidsan, si furnaan badan loo maamulo, looguna wadaago si caddaalad ah. Ilaa arrintaas la gaarayo, dalku wuxuu sii wadi doonaa inuu isku khaldo awoodda barnaamijyada gaarka loo leeyahay iyo horumar maaliyadeed, sahlanaanta dijitaalka ahna iyo awood dhaqaale oo dhab ah.

Si sax ah halkani waa meesha oligarchy-ga lacagta mobilka ee Soomaaliyeed uu si gaar ah ugu xeel dheer yahay. Wuxuu abuuray muuqaal degganaansho doolar iyo dareereyn macaamil gudaha nidaamyada maxalliga ah, inkasta oo saldhigyada qotada dheer ee dejinta caalamiga ahi ay weli daciif yihiin, qaali yihiin, kuna tiirsan yihiin dibadda. Waxa si fudud ugu wareegaya gudaha nidaamka maxalliga ah waxaa si fiican loogu fahmi karaa qiime dijitaal ah oo doolar ku salaysan, balse si gaar ah loo maamulo.

Ereyada oo si fudud loo dhigan: SWIFT waa shabakad fariimo ammaan ah oo caalami ah oo ay bangiyadu isticmaalaan — waxay gudbisaa tilmaamaha lacag-bixinta, lacagta lafteedana ma dhaqaajiso. Akoon nostro waa akoonkeena dibadda lagu hayo. Akoon vostro waa akoonkiinna halkan lagu hayo. Kuwani waa marinnada qarsoon ee inta badan maaliyadda caalamiga ahi weli ku socoto. Cidhiidhiga dhabta ah ee lacag-bixinnada xuduudaha ka gudba badanaa ma aha fariinta. Waa dejinta.

Faallooyin iyo aragtiyo, sidii caadada ahayd, waa la soo dhaweynayaa.